Erlend ríki hafa áratugum og öldum saman hagnýtt sér Íslandsmið án samþykkis okkar og án þess að greiða okkur auðlindaskatt. Eins og staðan er nú orðin í landhelgismálinn er orðið tímabært að fara að útbúa reikninga og senda að minnsta kosti brezku ríkisstjórninni einn slíkan upp á nokkur hundruð milljarða króna.
Það gæti reynzt erfitt að innheimta slíkan reikning. En hann hefði eigi að síður töluvert áróðursgildi, því að hann auglýsti skaðann, sem brezkir togarar hafa valdið okkur og valda enn. Jón Sigurðsson forseti notaði hliðstætt vopn gagnvart Dönum á sínum tíma og fékk raunar Íslendingum til handa nokkrar skaðabætur fyrir nýlendukúgun þeirra.
Jafnsjálfsagt er fyrir okkur að tilkynna Bretum, að við munum senda þeim skaðabótakrófur fyrir veiðar þeirra innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar og einkum þó fyrir veiðar þeirra á ókynþroska smáfiski á alfriðuðu svæði.
Í öllum þeim samningum, sem við kunnum að eiga eftir að gera við erlend ríki um veiðar innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar, eigum við að gera kröfu til auðlindaskatts, leigugjalds fyrir afnot þeirra af íslenzku efnahagssvæði. Þetta kynni að gera samninga torsóttari, en alténd auðveldaði það viðsemjendum okkar að slá af kröfum sínum gegn afslætti okkar af kröfum okkaar um auðlindaskatt.
Einar Ágústsson utanríkisráðherra vék lítillega að þessu í ræðu sinni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í haust. Hann sagði þar: “Í stað þess að berjast gegn hugtakinu um efnahagslögsögu, ættu þessi ríki að láta sér nægja, ef þau þurfa ekki að greiða skaðabætur fyrir þau geysilegu auðæfi, sem þau hafa tekið úr þessum auðlindum hingað til.
Hins vegar var framsetning Einars ekki nógu ákveðin. Og ríkisstjórnin hefur ekkert gert til að halda vakandi kröfunni eða hótuninni um auðlindaskatt og skaðabætur. Þetta eru mistöðk, því að gild rök er unnt að færa fram fyrir slíkri kröfu. Hún er innlegg í málið, þótt hún leiði ekki til fjárhagslegs ávinnings.
Ríkisstjórnin verður alltaf að hafa vakandi augu á taflstöðu sinni í deilum sínum um landhelgina við erlendar ríkisstjórnir. Ef hún getur með góðum leik ógnað á einum stað taflborðsins, hefur það áhrif á stöðuna í heild og getur veikt varnir andstæðinganna á öðrum stað.
Ríkisstjórnin leikur ekki nógu sterkjum leikum á taflborði landhelgisdeilunnar. Hún sagðist á sínum tíma ætla að slíta stjórnmálasambandi við Breta, en heyktist lengi á framkvæmdinni. Og hún hefur ekki þrýst nægilega mikið á málið á vettvangi Atlantshafsbandalagsins. Loks hefur hún, eins og hér er til umræðu, ekkert gert í því að vekja athygli á hinum mikla skaða, sem erlendir aðilar hafa v valdið Íslandsmiðum.
Úr öllu þessu er unnt að bæta enn. Ríkisstjórnin þarf bara að herða upp hugann, láta af feimni sinni við erlenda ráðamenn og fara að tefla af hörku skák okkar um efnahagslega framtíð þjóðarinnar.
Jónas Kristjánsson
Dagblaðið
