Viðreisnarárin var verðbólgan á Íslandi um 10% á ári að meðaltali. Þessi verðbólga sjöunda áratugsins var hin sama og verið hafði næstu tvo áratugi á undan. Þessi mikla verðbólga olli því, að talað var um Ísland sem sérstakt verðbólguland.
Það kom í ljós á þessum áratugum, að10% árleg verðbólga olli umtalsverðri röskun í þjóðfélaginu. Hagur skuldara batnaði á kostnað sparenda. Verst kom þetta niður á gamla fólkinu, sem sá lífeyri sinn rýrna með hverju árinu.
Verðbólgan spillti gildi lífeyrissjóða og sparifjársöfnunar og gerði steinsteypuna að einu öruggu verðmætageymslunni. Þar sem menn hafa misjafna aðstöðu til að eignast fasteignir, fólst í verðbólgunni hægfara flutningur fjármagns frá þeim, sem miður máttu sín, til hinna, sem betur máttu sín.
Allar ríkisstjórnir, sem voru við völd á þessum tíma, reyndu eftir mætti að hamla gegn þessari þróun. Árangurinn var takmarkaður eins og hin árlegu 10% sýndu. Hins vegar mátti líta svo á, að nokkur festa fælist í því, að verðbólgan fór ekki hærra.
Stíflan, sem hélt verðbólgunni niðri í 10%, brast svo skömmu eftir að núverandi ríkisstjórn tók við. Síðan hefur þróunin verið vægast sagt uggvænleg. Fyrsta heila starfsár stjórnarinnar, árið 1972, var verðbólgan 20%, tvöfalt meiri en hin hefðbundna verðbólga. Árið 1973 var hún orðin þreföld eða 30%. Og á þessu ári virðist ekkert geta hindrað, að hún nemi 40%, sem er fjórföldun hinnar hefðbundnu verðbólgu.
Hafi 10% verðbólgan haft slæm þjóðfélagsleg áhrif, er öruggt, að 20%, 30% og 40% verðbólga veldur hrikalegum skaða. Hún ruglar óðfluga tekjuskiptingu þjóðarinnar og magnar misréttið í þjóðfélaginu.
Aðeins lítill hluti þessarar miklu verðbólgu er af erlendum toga spunninn, eins og sjá má af því, að verðbólgan er hér margfalt meiri en í nágrannalöndunum. Það dugir því ekki að sitja með hendur í skauti og kenna útlöndum um verðbólguna.
Undir síðustu áramót var verðbólguskrúfan orðin svo hröð, að efnahagssérfræðingar ríkisstjórnarinnar spáðu 20% verðbólgu á þessu ári, þótt laun hækkuðu ekki í kjarasamningunum. Nú hefur þar á ofan verið samið um miklar launahækkanir, sem fara beint út í verðlagið.
Verðhækkun landbúnaðarafurða um 25% er aðeins forsmekkurinn af því, sem gerist á næstu vikum og mánuðum. Senn hyggst ríkisstjórnin leggja fram lagafrumvarp um 5% söluskatt til viðbótar þeim 13%, sem fyrir eru. Og forustumenn launþega og vinnuveitenda eru sammála um, að nýja launahækkunin fari að meira eða minna leyti beint út í verðlagið.
Það er því þegar búið að efna til 40% verðbólgu á þessu ári. 10% verðbólgan, æxlið, sem blundaði í þjóðarlíkamanum áratugum saman, er orðið að illkynjuðu krabbameini, sem vex án afláts. Og stjórnvöld virðast því miður hvorki hafa kjark né vilja til að skera burt meinsemdina.
Jónas Kristjánsson
Vísir
