Flestir fræðimenn, sem reyna að sjá fyrir sér tækni- og vísindaþróun næstu áratuga, sjá ótal nýjungar, er gerbreyta muni heimi okkar. Erlendis eru slíkar spár viða orðnar að sérstakri fræðigrein,-futurologiu, einkum í Bandaríkjunum, þar sem stjórnvöld nota þær á ýmsum sviðum.
Hér á landi eru einhæfir atvinnuvegir, sem eru viðkvæmir fyrir sveiflum og skyndilegum breytingum. Við þurfum því að fylgjast vel með þessari nýju fræðigrein, sem nefna mætti framtíðarfræði á íslenzku.
Með aðstoð framtíðarfræðinnar getum við betur brynjað okkur gegn aðsteðjandi vandamálum og einnig verið viðbúnir að grípa gæsina, þegar hún gefst. Framtíðarfræðin getur nefnilega bæði bent á óvænt vandræði og óvænta möguleika.
Framtíð sjávarútvegs og fiskiðnaðar er í mikilli óvissu. Þetta eru svo veigamiklar atvinnugreinar, að mikið er í húfi, þegar óvæntar breytingar verða. Og þær munu áreiðanlega gerast. Þess vegna verðum við að reyna að skyggnast betur inn í framtíðina.
Við þurfum að geta spáð um efnahagsþróun iðnaðarríkjanna næstu áratugi, því að hún hefur mikil áhrif á verðlag fiskafurða okkar. Við höfum um langt skeið byggt afkomu okkar á síhækkandi fiskverði og lendum sífellt í vandræðum, ef afturkippur verður um stundarsakir í þeirri þróun.
Við þurfum að kynna okkur vel mengun úthafanna og hafa okkur meira í frammi í vörnum gegn henni. Ábyrgir sérfræðingar hafa spáð dauða alls nytjalífs í sjónum eftir einn eða tvo áratugi, ef ekki verði gripið strax í taumana.
Við þurfum að fara mjög vel með 200 mílna fiskveiðilögsöguna, sem kemur til framkvæmda á þessu ári. Sú landhelgi mun tryggja okkur einkaréttindi til veiða á stórum svæðum. Því miður erum við engir hófsmenn, en ættum þó að geta hindrað hnignun fiskistofnanna, ef við höfum sæmilegt skipulag á veiðunum.
Það var ekki skynsamlegt að kaupa til landsins alla þessa stóru skuttogara, sem nú eru reknir með botnlausu tapi. Áætlun Framkvæmdastofnunarinnar um kaup á um það bil 50 togurum byggðist ekki á nægilega grunduðum spám um stærð fiskistofna í náinni framtíð. Áætlunin var raunar ágætt dæmi um blindni hinnar venjulegu, pólitísku áætlanagerðar.
Við þurfum að vita, hvað fiskiskipaflotinn verður að veiða mikið til að standa undir sér. Við þurfum að spá um veiðiþol fiskistofnanna. Við þurfum að spá um, hve fjölhæf skipin verða, þegar nýjar veiðiaðferðir koma til sögunnar.
Við þurfum líka að átta okkur á, að ekki dugir að taka pólitískar ákvarðanir á borð við þá að byggja upp mikinn lagmetisiðnað. Við vitum, að sú atvinnugrein er erfið, einkum vegna mikils flutningskostnaðar. Til dæmis hefur okkur ekki tekizt, þrátt fyrir mikla fyrirhöfn, að selja neitt lagmeti að ráði á frjálsum markaði.
Við þurfum einnig á framtíðarspám, – framtíðarfræði.- að halda í öðrum atvinnugreinum, landbúnaði og ýmsum greinum iðnaðar. Framtíðarspár, sem eru byggðar á vísindalegri þekkingu, geta á ýmsum sviðum dregið úr hættunni á, að pólitísk áætlanagerð fari með okkur út í ógöngur.
Jónas Kristjánsson
Vísir
