Stundum sárnar Íslendingunl, að ríkið þeirra skuli ekki vera alvöruríki á borð við nágrannaríkin beggja vesna Atlantshafsins. Tilraunir manna til að bæta úr þessu minna einstaka sinnum á börn, sem eru að reyna að gera sig fullorðin með því að klæða sig í föt af fullorðnu fólkí.
Sennilega er það fyrst og fremst af þessum ástæðum, að Seðlabankinn skráir gengi íslenzku krónunnar og meira að segja á næstum hverjum degi. Þet ta er gert í útlöndum og þuykir fínt. Þess vegna verðum við að gera það líka.
Nú vill svo til, að í nágrannalöndunum er nokkurn veginn frjáls markaður með gjaldeyri. Menn kaupa og selja gjaldeyri eins og að skipta um skyrtu. Framboð og eftirspurn einstakra gjaldmiðla leiða svo til sveiflna á gengisskráningu þeirra.
Þetta er ágæt skipan, sem stuðlar að betri hagvexti en ella á svæðinu sem frjálsa gjaldeyrisverzlunin spannar. En það felst líka í henni styrkleikayfirlýsing. Seðlabankar viðkomandi þjóða eru reiðubúnir að láta hvern sem er hafa erlendan gjaldeyri að vild, svo framarlega sem hann getur borgað markaðsverð gjaldeyrisins í heimamynt sinni.
Hér á landi er hins vegar enginn markaður með gjaldeyri annar en svartur markaður. Gjaldeyrisverzlanir bankanna stunda aðeins skömmtun samkvæmt ströngum reglum Seðlabanka og ríkisstjórnar. Mjög lítið samband er milli raungildis krónunnar og skráðs verðgildis hennar og fer ört minnkandi eftir því sem síðasta gengislækkun fjarlægist.
Það er eins og hver annar flottræfilsháttur að vera að eyða tíma og fyrirhöfn í að skrá dagprísa á krónunni. Ákvörðun um verðgildi hennar kemur ekki frá neinum markaði, heldur að ofan, frá stjórnvöldum.
Dagprísarnir valda aðeins vandræðum í viðskiptum, án þess að hafa nokkra þá kosti, sem fylgja þeim í nágrannalöndunum.
Menn eiga ekki að vera í svona þykjustuleik. Annað hvort eiga menn að hafa hér nokkurn veginn frjálsa verzlun með gjaldeyri eða viðurkenna, að Ísland er fjárhagslega ekki alvöruríki á borð við nágrannaríkin.
Annað dæmi um slíkan þykjustuleik er viðleitni hagfræðinga til að nota hugtök úr markaðsbúskap nágrannaríkjanna til að lýsa miðstýrðum alþinsismannabúskap Íslendinga. Þeir nota fín orð eins og “framleiðni” og byggja þau á tölum, sem eiga sér enga markaðslega stoð.
Nokkrir ágætir menn settu saman skýrslu fyrir rannsóknaráð í fyrra um þróun iðnaðar. Þeir reiknuðu út, að 10% þjóðarinnar strörfuðu í landbúnaði og legðu til 6% þjóðarframleiðslunnar.
Gallinn við þennan samanburð er sá, að framleiðsla landbúnaðar er reiknuð í tekjum hans frá neytendum og ríki samkvæmt sérstökum bókhaldslegum verðákvörðunum, sem miða að því, að bóndi á ákveðnu, ímynduðu búi hafi sem næst meðaltekjur verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna.
Í þess háttar lokuðum markaði bókhaldskerfis þýðir fínt orð eins og “framleiðni” raunar lítið annað en gamalt og gott orð, “tekjur”. Annað þjóðhagslegt gildi hefur fína orðið ekki.
Einnig á þessu sviði eiga menn að hætta þykjustuleik. Annað hvort taki menn upp markaðshagkerfi hér á landi eða þeir hætti að nota fín orð úr markaðshagfræðinni um hinn frumstæða miðstjórnarbúskap okkar.
Jónas Kristjánsson
Dagblaðið
