Á skammri stund skipast veður í lofti. Fyrir aóeins tveimur árum höfðu menn verulegar áhyggjur af orkuskorti á Íslandi og okurverði á innfluttu eldsneyti. Nú sjá menn hins vegar fram á, að senn fljóti allt í innlendri raforku, sumpart óseljanlegri.
Eftir orkuvímuna eru komnir timburmenn. Núverandi ríkisstjórn erfði bæði Kröfluvirkjun og hundinn að sunnan eftir fyrri ríkisstjórn. Hún flýtti hins vegar Kröfluvirkjun um eitt ár og það hafa líklega verið mistök, ef til vill byggð á vantrú á, að hundurinn kæmist í notkun fyrir veturnætur 1976.
Ofan á þetta bætist svo áfallið með málmblendiverksmiðjuna Í Hvalfirði. Byggingu hennar hefur verið frestað um óákveðinn tíma. Þar af leiðoandi verður í upphafi ekki unnt að selja nema hluta orkunnar, sem Sigalda getur framleitt.
Samanlagt verður umframorkan við Kröflu og Sigöldu svo mikil, að ekki þarf að reisa ný orkuver í meira en áratug, nema ný stóriðja komi til skjalanna.
Annað mikilvægt áfall fólst Í versnandi lánskjörum. Á tímum Sogsvirkjana var lánstíminn 20 ár en núna sjö ár. Þá voru vextir rúm 4%, en núna 9,5%. Þetta þrefaldar árlega greiðslubyrði þjóðarinnar af nýjum virkjunum.
Við verðum að greiða Kröflu og Sigöldu miklu örar niður og á miklu hærri vöxtum en áður tíðkaðist á þessu sviði. Þar af leiðandi verður rafmagnsverð hærra, meðan verið er að greiða skuldirnar. En við eignumst líka virkjanirnar miklu fyrr en ella.
Þetta þýðir ekki, að Krafla og Sigalda séu í sjálfu sér óhentugar virkjanir. Nýjustu áætlanir benda til þess, að þetta séu einhverjar þær hagkvæmustu virkjanir, sem völ er á. Þaó kann að koma mönnum á óvart, að Krafla skuli vera í hagkvæmnisflokki stórvirkjana þrátt fyrir hraðann og erfiðleikana, en er eigi að síður satt.
Gífurlegt fjármagn hefur þegar verið lagt í þessar virkjanir, ekki síður Kröflu en Sigöldu. Fjárhagslega er því nauðsynlegt að bíta á jaxlinn og ljúka þessum virkjunum. Það er ódýrara að selja hluta orkunnar, en að hætta núna og sitja uppi með mestalla fjárfefstinguna.
Auðvitað verða ráðamenn aðn vinna að því annars vegar að fá lengdan tímann á lánum þessara virkjana og hins vegar að fá komið á fót orkufrekum iðnaði til að nýta afgangsorkuna. Slíkt mundi óneitanlega létta þann vanda, sem við stöndum nú andspænis, hækkuðu orkuverði til notenda vegna of mikils framboðs á rafmagni.
Hitt munu svo margir telija, að verra sé að búa við orkuskort og takmarkaða iðnaðarmöguleika heldur en að þurfa að borga meira fyrir rafmagnið vegna offjárfestingar á því sviði. Þegar meðalhófið er vandratað, er betra, að mistökin felist í orkuflaumi en orkukreppu.
Jónas Kristjánsson
Dagblaðið
