Þær upplýsingar, að talsverður fjöldi Íslendinga, sennilega nokkur hundruð, eigi hundruð milljóna inni á reikningum í dönskum bönkum, koma ekki á óvart. Slíkir reikningar eru vafalaust í bönkum víða um lönd. Hitt kemur frekar á óvart, hvernig reglur kerfisins um þagnarskyldu valda því, að einn opinber rannsóknaraðili veit um málið en annar fær ekkert um það að vita.
Skattayfirvöld hér munu hafa vitað um ýmsa þessara dönsku reikninga í hálft ár. Þau láta það lítið á sig fá að sögn ríkisskattstjóra, þótt grunur um skattsvik nokkurra tuga Íslendinga komi upp á borðið hjá þeim. Þau hafa sent viðkomandi mönnum fyrirspurnir um, hvernig tekjur þær, sem liggja að baki innstæðunum, séu til komnar. Ætlunin er að láta þá borga skattsektir, sem finnast sekir um að hafa svikið einhverjar tekjur undan skatti. En þetta er aðeins brot af málinu.
Gjaldeyriseftirlitið fær ekkert að vita um málið. Eftirlitið hefur í meira en ár verið að rannsaka gjaldeyrissvik í tengslum við skipakaup erlendis, einkum Noregi. Grunur leikur á, að geysimiklu fé hafi verið komið undan við skipakaup. Þar sé um stórfelld gjaldeyrissvik að ræða. Nú er í gildi samningur milli Norðurlanda um samvinnu í skattamálum, sem mikill fengur er í. En skattayfirvöld hér líta svo á, að þau hafi ekki heimild til að afhenda öðrum yfirvöldum gögnin. Á þetta mun frekar reyna næstu daga. En ekki er viðunandi, að slíkar reglur gildi, sem hindra rannsókn í mikilvægum sakamálum.
Viðskiptaráðuneytið segist ekkert vita um dönsku reikningana, nema það sem starfsmenn þess lesa í blöðunum. Þannig hefur kerfið innbyggða flöskuhálsa, sem virðast til þess eins fallnir að vernda þá fáu útvöldu, sem hafa átt kost á að komast yfir gjaldeyri.
Dönsku reikningarnir undirstrika misréttið, sem felst í haftabúskapnum í gjaldeyrismálum. Þar er landsmönnum skipt í fámenna yfirstétt og fjölmenna undirstétt. Alþýðufólki, sem kannski vill ferðast til útlanda eða láta vin kaupa fyrir sig flík erlendis, er boðið upp á að kaupa gjaldeyri á svörtum markaði fyrir okurverð og þá í litlum mæli. Hinir útvöldu geta komizt yfir gjaldeyri á skráðu gengi, svo sem í viðskiptum við erlenda aðila. Sá gjaldeyrir er í rauninni miklu verðmætari en gengið gefur til kynna, þannig að verið er að afhenda þessum útvöldu aðilum stórauknar tekjur.
Sterkir fjármálamenn geta gjarnan komið þessum gjaldeyri í örugga ávöxtun, svo sem í bönkum í Sviss, Bandaríkjunum eða Bretlandi. Kerfið hefur með haftastefnu sinni tryggt þessum mönnum slík forréttindi, sem eru hlekkur í þeirri keðju, sem gerir þá “fínni” en aðra. Lausnin er í rauninni aðeins sú að gera gjaldeyrismarkaðinn frjálsan.
Það er réttindamál allra almennra borgara. Enn verður að vísu unnt að falsa reikninga og fá til dæmis hærri lán til skipakaupa fyrir vikið. En undirrót svikanna, hinn ógnarlegi gjaldeyrisgróði, yrði úr sögunni.
Jónas Kristjánsson
Dagblaðið
