Bækur eru hér á landi yfirleitt gefnar út í 1500 til 2500 eintökum. Þetta upplag er ekki miklu lægra en í nágrannalöndunum og er raunar svimandi hátt miðað við fólksfjölda. Í Bandaríkjunum er algengt, að fyrsta útgáfa bóka nemi 3000 til 5000 eintökum.
En munurinn er sá, að þar seljast metsölubækur í milljónaupplagi. Að pappírskiljum meðtöldum kemst ef til vill ein bók á ári í Bandaríkjunum upp í 5 eða 7 milljónir eintaka, sem er hlutfallslega svipað og hjá íslenzkum metsölubókum ársins, sem komast upp í 5000 til 7000 eintök.
Útgefendur í Bandaríkjunum geta sætt sig við tap á meðalbók, ef þeir hafa eina eða tvær á ári, sem seljast í hundruðum þúsunda eða milljónum eintaka. Hér á landi verður meðalbókin hins vegar að standa undir sér, því að ekki er mikill munur á þeim og metsölubókunum í seldu upplagi.
Þetta heldur íslenzku útgáfustarfi í mikilli úlfakreppu. Auglýsingastríð jólavertíðarinnar ber vitni um, að barizt er upp á líf og dauða. Þetta stríð hefur hins vegar sínar jákvæðu hliðar, því að það stuðlar verulega að viðhaldi mikillar bóksölu hér á landi, þótt alltaf aukist framboð á öðrum varningi.
Þrátt fyrir fámennið koma hér út nokkur hundruð titlar á ári hverju. Margar ágætisbækur eru þar í bland og virðast seljast.tiltölulega vel, miðað við aðrar bækur. Og þrátt fyrir fámennið virðist vera auðveldara hér á landi en víðast annars staðar að koma út nýjum skáldritum. En það bendir um leið til þess, að gæðakröfurnar séu minni hér.
Slæmar þýðingar erlendra bóka eru stærsti bletturinn á íslenzkri bókagerð og þar næst kemur lélegur prófarkalestur. Hins vegar virðist prentiðnin sjálf yfirleitt vera góð og standast fyllilega samanburð við erlendan prentiðnað.
Samt er verð íslenzkra bóka ótrúlega lágt. Þrátt fyrir hin lágu upplög er verðið ekki nema 50% hærra en í Bandaríkjunum, þar sem fjöldaframleiðslan er mest.
Endurgreiðsla söluskatts af bókum var mikilvæg aðgerð til stuðnings bókaútgáfu hér á landi. Hins vegar er hvimleitt, að þessari endurgreiðslu skuli vera úthlutað og þannig kallað á kerfisbundna flokkadrætti. Hér er í annað sinn verið að taka af peningunum hennar Guðrúnar frá Lundi eins og gert var í höfundagreiðslum bókasafna.
Þessu þarf að breyta. Krefja þarf útgefendur um sölutölur og skipta söluskattinum til höfunda í samræmi við þær. Ennfremur þarf að skipta bókasafnafénu til höfunda eftir útlánum. Þá fær hver höfundur það í hlut, sem hann á skilið, og féð er ekki notað til framdráttar höfundum, sem ekki hafa hljómgrunn með þjóðinni.
Í stað þess að jafna milli góðra og lélegra höfunda á að hvetja menn til dáða með því að bæta hag þeirra höfunda, sem senda frá sér góðar og vinsælar bækur að mati hins eina rétta dómara, almennings í landinu. Þar með væri unnið gegn skömmtunarkerfi og klíkuskap og stuðlað að viðhaldi hinnar feikilegu bóksölu hér á landi.
Jónas Kristjánsson
Vísir
